Тауман Төрехановтың Өмірбаяны

tauman torekhanov

Тарихи да даңқты өлке – Шалқар ауданының және Шалқар қаласының Құрметті Азаматы – Тауман Алыбайұлы Төреханов Ақтөбе облысының Шалқар қаласында 1931 жылы 15 наурызда дүниеге келді. 1941-1945 соғыс жылдары тылда малшы жәрдемшісі, шахтер-тұзшы, колхоз аңшысы болып жұмыс істеген. 1947-1949 жылдары еңбекшілер депутаттары Шалқар қалалық Совет атқару комитетінде іс жүргізуші болған. 1949-1950 жылдары Шалқар аудандық "Социализм туы" газетінде аға әдеби қызметкер болып қызмет еткен.
1950-1955 жылдары Қазақтың С.М. Киров атындағы мемлекеттік университетінің студенті (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университет). Университетті үздік бағамен (қызыл дипломмен) бітіргенсін А.А. Жданов атындағы Ленинград университетінің Шығыстану факультетінің аспирантурасына жолдама берілген. Бірақ материалдық жағдай болмай, Бершоғыр Шахта поселкесіндегі орыс-қазақ орта мектебіне директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары етіп жіберілген. Сонда Бершоғыр тау көмір Шахтасының басқарушысы белгілі геолог, кейін дара жазушы Ілияс Есенберлинмен таныс болады. Бұл жас әдебиетшінің келешек қаламгерлігіне ұстаздық жол ашады.
1957 жылы Ақтөбе обкомы редакцияға жібереді. 1962 жылдың 18 сәуірінен 1963 жылдың 9 сәуіріне дейін Ақтөбе селолық обкомының Темір аймақтық өндірістік басқармасы бойынша шығатын облыстық "Жаршы" газеті редакторының бірінші орынбасары қызметін атқарған. 1963 жылдың 9 сәуірінен бастап Ақтөбе облыстық партия комитетінің Шалқар аймақтық өндірістік басқармасы бойынша ашылған облыстық "КомТаңы" газетін ұйымдастырып, оның бас редакторы қызметінде болды. Кейін басқарма тарағансын Шалқар аудандық газетінде үздіксіз 1992 жылға дейін 29 жыл бас редактор қызметін атқарды.
Шалқар аудандық партия комитетінің 27 жыл бюро мүшесі, аудандық атқару комитетінің мүшесі, Ақтөбе облыстық партия ұйымының 1964-1992 жылдарда өткен 12 конференциясына үзіліссіз делегат (шешуші дауыспен) болып қатысқан. Бірнеше рет Обком мүшесі болып сайланған. Халық депутаттары Темір аудандық, кейін Шалқар аудандық кеңестерінің 31 жыл депутаты болған.
Москвада өткен КСРО журналистер Одағының Құрылтайына ТАСС Бас директорының шақыруымен қатысқан. Ал Қазақстан журналистер Одағының Құрылтайынан бастап 8 Съезінің 1992 жылға дейін делегаты болған. Екі рет – 8 жыл Басқарма мүшесі болып сайланған.
Тауман Төрехановтың баспасөздегі ұйымдастыру қабілеті, жұмыс стилі жайлы Қазақстан Орталық партия комитеті "Тәжірибе және Талап" (1974 ж.) атты кітап шығарған.
Осы қызмет еткен жылдардағы еңбегі – Қазақ ССР-нің мәдениетіне еңбегі сіңген қайраткері құрметті атағымен; Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет Грамотасымен; "КСРО Баспасөзінің Үздігі" ерекше белгісімен; КСРО-ның 4 медалімен; Баспа, ақпарат Комитетінің үш Дипломымен; КСРО және Қазақстан журналистер Одақтарының, СОКП Орталық комитетінің, КСРО халықтық Бақылау Комитетінің, КСРО Министрлер Кеңесі, ВЦСПС-тың, Қазақстан Орталық партия Комитетінің, Ақтөбе обкомы мен атқару комитеттерінің Құрмет Грамоталарымен – небәрі 25 награда, оның ішінде "Тың жерлерді игергені үшін", "Еңбек ардагері" медалдары да бар, алған. "1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы жеңіске 65-жыл" мерекелік медалымен наградталған.
Шалқар тарихи өлкетану музейін ұйымдастырып ашқан. 30 жыл бойы Шалқар аудандық ономастика-топонимикалық комиссиясын, бірнеше жыл Қазақ тілі қоғамын басқарған.
Қазақстан Республикасына сіңірген ерекше еңбегі үшін Республикалық дәрежедегі дербес зейнеткер.
Соңғы жылдары "Атамұра" баспасынан екі жүздей очерк; әңгіме; эссе; новелла; 7 повесті; 5 роман – 11 кітап – "Көз көргендер еді", "Қанмен жазылған тағдырлар", "Ғасыр қасіреті" тарихи-роман (дилогия), "Зердесінде ұрпақтың", "Ұжмақ елі", "Жазбады-ау демесін" (трилогия), "Кісенделген Дала" (тарихи-роман), "Адам әлемі", "Тарихтың қанды іздері" (тарихи-роман-эпопея), "Дала Геркулесі" (тарихи-роман, трилогия) атты еңбектері – жарық көрді.
"Герман-Қазақстан Достық қоғамының" және Берлиндегі Гумбольдт атындағы университеті студенттері қоғамдастығының шақыруымен Германия Федеративтік Республикасына бәйбішесі Балзада Шәмшіқызымен іс сапармен барғанда. 4 роман-кітабы – Германияның Гумбольдт атындағы ұлттық университетіне, Ганновер, Гамбург университеттеріне сыйға таратылды. АҚШ Конгресінің Кітапханасына (the Library Of Congress, Washington, DC, USA), Ұлыбритания Кітапханасына (the British Library, London, United Kingdom), Нью-Йорк Қоғамдық Кітапханасына (New York Public Library, New York, USA), Диет Ұлттық Кітапханасына (National Diet Library, Tokyo, Japan), Францияның Ұлттық Кітапханасына (Bibliothèque nationale de France, Paris, France), Стэнфорд университетінің (Stanford University, Stanford, California, USA), Бэркли Калифорния университетінің (University of California, Berkeley, California, USA), Гарвард университетінің (Harvard University, Cambridge, Massachusetts, USA), Кембридж университетінің (University of Cambridge, Cambridge, UK), Массачусетс технологиялық институтының (MIT, Cambridge, Massachusetts, USA), Колумбия университетінің (Columbia University, New York, USA), Висконсин-Мадисон университетінің (University of Wisconsin–Madison, Madison, Wisconsin, USA), Конкордия университетінің (Concordia University, Montreal, Canada), МакГилл университетінің (McGill University, Montreal, Canada), Индиана университетінің (Indiana University, Indiana, USA), Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің (Алматы, Қазақстан), және Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің (Алматы, Қазақстан) кітапханаларына сыйға берілді. Қазақстанның Германиядағы Елшілігіне табыс етілді.
Қазақстанның Герман Федеративтік Республикасындағы Жылының ашылу салтанатына қатысуға Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев барғанда, Ел басы автордың "Тарихтың қанды іздері" атты тарихи роман-эпопеясын үлкен ілтипатпен қабылдады.
"Дала Геркулесі" тарихи романы жайлы "Егемен Қазақстан" газеті (25.02.2009 ж., авторы М. Шолохов атындағы сыйлықтың иегері С. Досанов) көлемді де жағымды рецензия берді. "Ана тілі", "Президент және Халық", "Қазақ әдебиеті", "Ақтөбе", "Нұр-Дәулет" т.б. басылымдардың және КазРадио "Хабар", "Қазақстан", "Мир" телеарналары оң баға беріп жазды, айтып көрсетті.
Тауман Төреханов баспасөзде қызмет істеген жылдары академик А.Д. Сахаровпен Мұғалжар тауының етегіндегі далалық лабораторияда кездескен. Арал теңізінің "Барса- келмес" полигонында болған. Заманында М. Шолохов, Л. Леоновтармен де кездесіп тілдескен, әңгімелескен.
Елбасы ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев автордың "Дала Геркулесі" кітабын және хатын алғаны жайлы алғыс айтып, ризашылығын білдіре отырып, өзінің "Қазақстан жолы" кітабын және алғыс Хатын (13.09.2010 ж.) жолдаған.